• Nowy fundusz Trumpa: 2 mld USD 
• Węgry zamykają Orbanowi powrót
• SpaceX rusza na giełdę

---

To generał Ahmad Vahidi [Wahidi], dowódca irańskiego Korpusu Strażników Rewolucji, jest głównym rozgrywającym w Teheranie. Agencja AP opisuje, że to on jest głównym punktem kontaktu w rozmowach z Amerykanami o zakończeniu wojny. 

Vahidi należy do wąskiego grona w bezpośrednim kontakcie z nowym Najwyższym Przywódcą, ajatollahem Mojtabą Chameneim. Ten ukrywa się od izraelskiego ataku z końca lutego, kiedy w nalocie zginął jego ojciec, ajatollah Ali Chamenei. Sam Vahidi nie pojawił się publicznie od 3 miesięcy, ale w tym tygodniu spotkał się w Teheranie z pakistańskim negocjatorem, który przywiózł sygnały od strony amerykańskiej.

Vahidi ma za sobą drogę typową dla pokolenia rewolucji. Walczył w wojnie z Irakiem, potem trafił do wywiadu i przez lata kierował Siłami Quds. Amerykańscy śledczy wiążą go z zamachem na koszary w Arabii Saudyjskiej w ‘96 roku, gdzie zginęło dziewiętnastu żołnierzy USA. Iran zaprzecza obu zarzutom. Stany nałożyły na niego sankcje.

Strategia, którą reprezentuje Vahidi, jest twarda. Iran trzyma blokadę cieśniny Ormuz, uderza w infrastrukturę naftową i hotele w państwach Zatoki, a w rozmowach odmawia oddania zapasów wzbogaconego uranu — licząc, że wytrzyma dłużej niż administracja Trumpa. 

---

Departament Sprawiedliwości USA ogłosił fundusz prawie 2 mld dolarów. Mają być z niego wypłacane odszkodowania osobom rzekomo poszkodowanym przez poprzednią administrację. Funduszem pokierują sojusznicy prezydenta. Prokurator generalny podpisał też aneks, który na zawsze blokuje ściganie i kontrole podatkowe wobec Trumpa, jego rodziny i firm.

Cała konstrukcja stała się możliwa, bo Trump wycofał swój własny pozew przeciwko skarbówce, zanim ugoda została ogłoszona. Sędzia nie miał już czego rozpatrywać. Pozwy już ruszają — dwaj policjanci, którzy bronili Kapitolu szóstego stycznia 2021 roku, złożyli sprawę w sądzie federalnym w Waszyngtonie. Twierdzą, że fundusz nagrodzi i ośmieli uczestników szturmu, którzy do dziś im grożą. 

Niewykluczone, że pieniądze trafią także do skazanych za szóstego stycznia, których Trump ułaskawił.

---

Budapeszt rusza ze zmianą ustrojową. Rządząca partia premiera Magyara zgłosiła w parlamencie projekt zmiany konstytucji, który ogranicza kadencję premiera do ośmiu lat, czyli dwóch kadencji. Przepis działa wstecz — obejmuje wszystkich, którzy szefowali rządowi po drugim maja tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego roku. W praktyce zamyka drogę powrotu Viktorowi Orbanowi, który rządził Węgrami przez szesnaście lat. Magyar pokonał go w kwietniowych wyborach i ma w parlamencie większość konstytucyjną.

Zmiany idą dalej. Projekt przewiduje rozwiązanie Urzędu Ochrony Suwerenności, organu powołanego przez Orbana, który prowadził listy mediów uznawanych za zagrożenie. Rząd Magyara chce też odzyskać prawa założycielskie fundacji zarządzających niemal dwudziestoma węgierskimi uniwersytetami. Orban przeniósł do nich majątek państwowy wart setki miliardów forintów. Według projektu fundacje są podmiotami prywatnymi, ale ich majątek to majątek narodowy.

Dla Brukseli to sygnał, że proces, który zatrzymał wypłaty z funduszy spójności, ma szansę zostać odwrócony — choć analitycy ostrzegają, że szybkość i głębokość zmian wzbudza pytania, czy nie powtarza się błąd używania większości do przebudowy systemu pod własną wizję.

---

SpaceX złożył dokumenty przed planowaną ofertą publiczną na Nasdaq. Reuters opisuje to jako prawdopodobnie pierwszy w historii amerykańskiego rynku debiut przy wycenie powyżej biliona dolarów. Cel to bilion siedemset pięćdziesiąt miliardów. Akcje pod tickerem SPCX mają trafić na rynek 12 czerwca. Elon Musk zachowa osiemdziesiąt pięć procenta siły głosu dzięki strukturze dwuklasowej, gdzie akcje klasy B mają po dziesięć głosów. Według prospektu fizycznie tylko sam Musk będzie mógł zwolnić Muska ze stanowiska.

Dokumenty pokazują skalę zakładu o sztuczną inteligencję. Po lutowym przejęciu xAI dział AI pochłonął siedemdziesiąt sześć procent nakładów inwestycyjnych pierwszego kwartału, czyli ponad dziesięć miliardów dolarów. SpaceX zaksięgował w tym czasie operacyjną stratę miliarda dziewięćset czterdziestu milionów dolarów przy przychodach 4,5 mld. 

Wycena tej wielkości opiera się w dużej mierze na rynkach, które jeszcze nie istnieją. Spółka wskazuje w prospekcie potencjalny rynek o wartości dwadzieścia osiem bilionów dolarów, obejmujący między innymi centra danych w kosmosie zasilane energią słoneczną i misje na Marsa. Wynagrodzenie Muska jest powiązane z założeniem stałej kolonii na Marsie i zbudowaniem mocy obliczeniowej odpowiadającej stu tysiącom reaktorów jądrowych o mocy jednego gigawata. 

---

Rekord w Himalajach. Na szczyt Mount Everestu weszło w jeden dzień dwieście siedemdziesięcioro czworo wspinaczy — to najwięcej w historii, pisze Reuters. Wszyscy weszli od strony nepalskiej, bo Chiny w tym roku nie wydały żadnych zezwoleń na wejście od strony Tybetu. 

Nepal wydał w tym roku czterysta dziewięćdziesiąt cztery zezwolenia, każde po piętnaście tysięcy dolarów. Kultowy ośmiotysięcznik (osiem tysięcy osiemset czterdzieści dziewięć metrów) leży na granicy Nepalu i tybetańskiej części Chin. W normalnym sezonie wiosennym od strony tybetańskiej wchodzi około stu osób — w tym roku zero.

Środowisko himalajskie od lat krytykuje politykę Katmandu. Tłumy na grani prowadzą do kolejek w tak zwanej strefie śmierci, czyli powyżej ośmiu tysięcy metrów, gdzie poziom tlenu zagraża życiu. Bywa, że właśnie tam wspinacze czekają godzinami w mrozie, czekając na swoją kolej. Nepal podnosi opłaty i zaostrza wymagania wobec organizatorów, ale jednocześnie wciąż wydaje rekordowe liczby zezwoleń — bo wspinaczka to dla kraju jedno z głównych źródeł twardej waluty.

---