• Gołębie nawigują dzięki wątrobie
• Bawaria drukuje własną walutę dla klimatu
• Autobus 666 wraca na Hel 

---

Polak Przemek Ben Pączek jest w finale European Inventor Award 2026 za system MagRail. To lewitujące pociągi na istniejących już torach. Pomysł wyrósł z Hyperloopa Muska. Musk wizji nie zrealizował, ale polscy inżynierowie z firmy Nevomo przez 7 lat testowali fragment konstrukcji na torze w Nowej Sarzynie.

System działa w dwóch wersjach. Booster dodaje do zwykłych wagonów napęd elektromagnetyczny. Płaska trzecia szyna między torami tworzy pole i popycha wagon. Bez lokomotywy, bez maszynisty, do 160 km/h. Ta wersja już działa komercyjnie w hutach i portach na Bliskim Wschodzie oraz Indiach.

Druga wersja to lewitacja magnetyczna. To lżejsze pojazdy poruszające się do 550 km/h na prostych odcinkach. Na świecie jest prawie 1,5 miliona kilometrów torów. Łatwiej je zmodernizować niż budować nowe. Technologia zredukuje koszty o 85 % i emisje o 95 %. 

---

Rakieta New Glenn firmy Blue Origin eksplodowała przy testowym odpaleniu silników. Wysoka na 1000 metrów rakieta zamieniła się w kulę ognia widoczną z kilku kilometrów. Nikt nie został ranny. Ze zdjęć lotniczych widać, że z platformy startowej został jeden maszt i zbiornik na wodę.

Wcześniej cała flota New Glenn została uziemiona z powodu awarii silnika. NASA planowała użyć tej rakiety do wysłania lądownika na Księżyc w ramach programu Artemis. Lądowanie astronautów zaplanowano na 2028 rok. NASA ocenia teraz wpływ eksplozji na harmonogram.

Blue Origin ma na Florydzie tylko jedną platformę startową i wydał ponad miliard dolarów na jej przebudowę. Teraz wszystko jest wstrzymane. Tymczasem SpaceX Elona Muska wystrzelił kolejne satelity Starlink 12 godzin po eksplozji konkurenta.

---

Gołębie pocztowe potrafią przelecieć setki kilometrów dziennie. Jak trafiają do domu, pozostawało zagadką. Nowe badanie w Science daje zaskakującą odpowiedź: klucz jest w wątrobie.

Komórki odpornościowe w wątrobie gołębia rozkładają czerwone krwinki i magazynują żelazo. Kiedy naukowcy z Instytutu Maxa Plancka usunęli te komórki, ptaki nie mogły trafić do domu. Ale tylko w pochmurne dni, bo w słoneczne nawigują po słońcu.

Naukowcy podejrzewają, że podobny magnetyczny GPS może działać u innych ptaków i zwierząt. Komórki z żelazem znaleziono też w dziobie i śledzionie. Możliwe, że gołębie używają różnych technik. Rozsądnie jest mieć więcej niż jeden sposób na trafienie do domu w ciemności — napisali autorzy komentarza w Science.

---

W bawarskim regionie Chiemgau klienci płacą w sklepach kolorowymi banknotami z biedronkami. To czemgałer, lokalna waluta wymyślona w 2003 roku jako projekt szkolny. Miała pomóc lokalnym sklepom tracącym klientów na rzecz galerii. Dziś 1 euro to 1 czemgałer. Rocznie wydawanych jest 5 mln. Korzysta z nich 4200 osób i 300 firm.

Od kilku lat waluta ma wymiar klimatyczny. Za panele słoneczne, naprawę ubrań czy car-sharing mieszkańcy dostają bonusy. W 4 lata system zaoszczędził 12 800 ton CO2 — tyle co 2000 samochodów. Podobne programy ruszyły w czterech innych regionach Niemiec.

Pieniądze można zaprojektować tak, żeby nagradzały proekologiczne zachowania — mówi badaczka z Uniwersytetu w Lund. System ma jednak ograniczenia. Uczestniczy w nim mniej niż 1 procent mieszkańców regionu, a elektronika i ubrania nadal są importowane. Ale lekcja jest prosta: jeśli nagradzasz dobre zachowania, ludzie zaczynają się tak zachowywać.

---

FlixBus wskrzesza linię 666 na Hel. To 13-godzinna trasa z Krakowa przez Warszawę. Numer został wybrany celowo, jako element marketingowy — powiedział rzecznik FlixBusa.

Linia ma burzliwą historię. PKS Gdynia prowadził ją latami, ale w 2023 zmienił numer na 669 pod presją grup religijnych. Jedna organizacja oskarżyła przewoźnika o szerzenie satanizmu. 666 to w Biblii „liczba bestii", a Hel różni się od angielskiego „hell" tylko jedną literą.

FlixBus uznał, że kontrowersja jest dziś lepszym paliwem marketingowym niż powodem do obaw. Hel to przede wszystkim plaże, zabytkowa architektura i fokarium na końcu 35-kilometrowego półwyspu.

---