• Upały zabierają sen
• Social media a zdrowie psychiczne młodych
• Kozy, miasta i AI ratują planetę

---

Upały i susza wywołały nowy, bardzo ciężki sezon pożarów. Francja, Hiszpania, Portugalia, Włochy, Norwegia i Wielka Brytania walczą z ogniem. W Kanadzie od tygodni płonie las borealny. Spłonęło już ponad 3 mln hektarów. To obszar większy niż Belgia. Toksyczny dym dotarł do wielkich miast w USA i Kanadzie.

Ameryka oskarża Kanadę o zaniedbanie lasów. Ale eksperci mówią, że oczyszczenie tak rozległego terenu jest niemożliwe. Nie ma jednej strategii dla wszystkich lasów. Każdy ekosystem ma inną relację z ogniem. Lasy borealne ewoluowały z pożarami, ale zmiany klimatu suszą je szybciej niż kiedykolwiek. Lasy tropikalne w ogóle nie są przystosowane do ognia — tam kluczowa jest ochrona przed wycinką.

W Kanadzie coraz większą rolę odgrywa kulturowe wypalanie — kontrolowane, małe pożary prowadzone przez rdzennych strażników krajobrazu. Wykluczając ogień, przyspieszyliśmy ryzyko. Brazylii udało się zmniejszyć pożary w Amazonii o 80% w porównaniu z 2024 rokiem dzięki współpracy agencji rządowych. To nie był przypadek — mówią eksperci. 

---

Podczas czerwcowej fali upałów w Europie 65% dorosłych Brytyjczyków miało problemy ze snem. Niemal połowa traciła trzy lub więcej godzin snu. W niemieckiej Saksonii stacja pogodowa zanotowała nocną temperaturę minimalną 29,5 stopnia. Takie noce są dziś 100 razy bardziej prawdopodobne z powodu zmian klimatu.

Badacze przeanalizowali 165 mln nocy z danych trackerów snu od 318 tys. użytkowników. Gdy nocna temperatura rośnie z 12 do 27 stopni, szansa na sen krótszy niż sześć godzin wzrasta o 40%. Poniżej siedmiu godzin snu człowiek traci zdolność do koncentracji, pamięci i kontroli emocji.

Noce ocieplają się szybciej niż dni. Chmury pochłaniają ciepło i oddają je po zmroku. Skutki niedoboru snu to nie nagłówki o ofiarach upałów, ale cicha epidemia — wyższe ryzyko cukrzycy, depresji, chorób serca. Najbardziej narażeni są ludzie w źle wentylowanych mieszkaniach, bezdomni, więźniowie i rodziny bez klimatyzacji. Nawet jeśli osiągniemy zerowe emisje, temperatury będą spadać przez dziesiątki lat. , 

---

Nastolatki, które spędzają co najmniej 6 godzin dziennie w mediach społecznościowych dwukrotnie częściej doświadczają stanów lękowych i trzykrotnie częściej zgłaszają myśli samobójcze. Tak wynika z badania University of Texas opublikowanego w magazynie Pediatrics Open Science. U dziewcząt zależność jest wyraźniejsza niż u chłopców.

W badaniu wzięło udział ponad tysiąc osób od 11-15 do 18-22 roku życia. Ponad 17% korzystało z social mediów co najmniej 6 godzin dziennie. Profesor Jeff Temple mówi, że nastolatki porównują się z innymi — widzą wyłącznie szczęśliwe, idealne życie. A ponieważ spędzają tyle czasu online, brakuje im czasu na realne kontakty, które zmniejszają lęk.

Naukowcy przyznają, że zależność może działać w obie strony. Osoby z lękami mogą częściej sięgać po media społecznościowe. Łatwo obwiniać telefony, ale bez badań to tylko opinia — mówi Temple. Pytanie brzmi: czy skłonić ludzi do rzadszego korzystania, czy poprawić jakość platform.

---

Starship SpaceX poleciał po raz trzynasty. 124-metrowa rakieta wystartowała z Teksasu i wypuściła 20 najnowszych satelitów Starlink na wysokości 200 km. Każdy z nich w ciągu 20 minut nawiązał łączność laserową i radiową. SpaceX ma już ponad 10 tys. Starlinków na orbicie. To największa konstelacja satelitów na świecie.

Statek kosmiczny wylądował potem miękko na Oceanie Indyjskim. Unosił się na powierzchni, podczas gdy kamery na sześciu Starlinkach fotografowały osłonę termiczną z bliska. 

NASA obserwowała lot uważnie. Starship ma być lądownikiem księżycowym w programie Artemis. Astronauci mają ćwiczyć dokowanie w przyszłym roku. 

---

Czasem najlepsze rozwiązania klimatyczne mają cztery nogi… szukaliśmy w redakcji czegoś optymistycznego na koniec. Mamy kilka przykładów, że natura ma swoje własne sposoby… W USA kozy i owce, w Hiszpanii osły — zwierzęta hodowlane zjadają suchą roślinność, która karmi pożary. Kontrolowany wypas nie tylko spowalnia ogień, ale tworzy też ścieżki dostępu dla ekip ratunkowych.

Na Tajwanie aktywista klimatyczny pozywa rząd — uważa, że dostęp do chłodniejszego środowiska to prawo człowieka. Z kolei ekspert od miejskiego ciepła Tzu-ping Lin projektuje korytarze wiatrowe, zielone budynki i mapy ciepła, żeby miasta były bardziej odporne na upały.

W RPA łuskowiec mówi jedenastoma językami. Zasilany sztuczną inteligencją cyfrowy pangolin odpowiada na pytania i reaguje realistycznie, żeby zwrócić uwagę na najbardziej przemycane zwierzę na świecie. Ochrona różnorodności biologicznej zaczyna się od zrozumienia gatunków, z którymi dzielimy planetę.