• Europa mierzy się ze skrajną prawicą
• Wojna z Iranem wchodzi do Jemenu
• Rosja głosuje w cieniu wojny

---

Amerykański prezydent zagroził Unii Europejskiej cłami, a nawet wstrzymaniem części handlu, jeśli Bruksela zrobi z Kanady swojego pierwszego „członka stowarzyszonego". Pomysł, ogłoszony przez szefową Komisji Europejskiej w orędziu o stanie Unii, prezydent USA nazwał kuriozalnym i zapowiedział bardzo poważne cła, jeśli uzna go za wrogi gest.

Kanada szuka zbliżenia z Europą, bo jej relacje z Waszyngtonem psują się od powrotu Trumpa do Białego Domu — cłami obłożono handel wart dziesiątki miliardów dolarów. Von der Leyen mówiła o zacieśnianiu więzi między sojusznikami we „wrogim świecie"; na sali był premier Kanady Mark Carney dostał owacje na stojąco. Francja odbiła się Trumpowi twardo: minister do spraw Europy stwierdził, że to nie Stany decydują o geopolitycznym kursie Europejczyków.

Unia i Kanada będą współpracować nad AI, sojuszem technologicznym, integracją przemysłu obronnego i wspólnym projektem arktycznym. Unia zastrzegła, że to „partnerstwo nie jest wymierzone w nikogo". 

---

Jesień wyborcza w Europie. W Szwecji centro lewicowa opozycja Magdaleny Andersson wyprzedziła rządzący blok prawicy o włos — publiczny nadawca SVT podał, że po przeliczeniu dziewięćdziesięciu dziewięciu procent głosów socjaldemokraci i ich sojusznicy zdobywają sto siedemdziesiąt pięć mandatów, o jeden więcej niż obóz premiera Kristerssona. Oba bloki dzieli około dwudziestu sześciu tysięcy głosów, a liczenie potrwa do czwartku.

Zupełnie inaczej w Niemczech. Po zwycięstwie w Saksonii-Anhalt sprzed niespełna dwóch tygodni Alternatywa dla Niemiec znów prowadzi w sondażach przed niedzielnymi wyborami w Meklemburgii-Pomorzu Przednim — tego samego dnia głosuje też Berlin. AfD ma trzydzieści siedem procent, socjaldemokraci trzydzieści pięć. Zaporą przed przejęciem władzy przez skrajną prawicę jest tu popularna premier landu Manuela Schwesig, z poparciem powyżej sześćdziesięciu procent.

W tle jest polityczne przetrwanie kanclerza Merza, którego notowania spadły miejscami do kilkunastu procent, a według sondażu instytutu INSA siedemdziesiąt osiem procent Niemców nie widzi go już jako właściwej osoby na tym stanowisku. Obraz Europy z tego tygodnia jest więc podwójny: w Szwecji centrolewica zatrzymała prawicę na styk, w Niemczech skrajna prawica wciąż nabiera rozpędu. 

---

Amerykański Fed po raz pierwszy od trzech lat podniósł stopy procentowe — o ćwierć punktu, do przedziału między 3,75, a 4 procent — i zapowiedział kolejne podwyżki. To pierwsza decyzja nowego szefa banku, Kevina Warsha, którego Trump powołał, licząc raczej na cięcia. Głosowanie było jednomyślne, a sam ruch to przyznanie, że inflacji, którą prezydent obiecał zdusić, wciąż nie udało się opanować.

Za presją cenową stoją cła Trumpa, szok energetyczny po wybuchu wojny z Iranem i inwestycyjny boom wokół sztucznej inteligencji. Szesnastu na osiemnastu członków Fedu spodziewa się co najmniej jeszcze jednej podwyżki do końca roku, a powrót inflacji do celu dwóch procent przesunięto aż na dwa tysiące dwudziesty dziewiąty rok. Trump zareagował natychmiast, domagając się obniżki stóp do jednego procenta — poziomu zwykle rezerwowanego na czas kryzysu.

Rynki odczytały sygnał jednoznacznie: dolar się umocnił, rentowności krótkoterminowych obligacji skoczyły najwyżej od ponad dwóch lat. Dla zwykłych Amerykanów to droższe kredyty — oprocentowanie hipotek zbliża się do siedmiu procent — i realny problem Republikanów przed listopadowymi wyborami. Co decyzje z Waszyngtonu znaczą dla naszych portfeli, rozkładamy na czynniki w podcaście Ekonomicznie.

---

Donald Trump powtarza, że ma nadzieję na bliski koniec wojny z Iranem, ale konflikt w siódmym miesiącu właśnie się rozlewa. Nowym frontem jest Jemen: saudyjskie lotnictwo bombarduje pozycje rebeliantów Huti, a ci odpowiadają dronami i rakietami wystrzeliwanymi w saudyjskie miasta i port naftowy. Uszkodzony został też strategiczny rurociąg Wschód–Zachód, co podniosło i tak wysokie ryzyko dla światowych dostaw ropy.

Na rynkach nerwowo. Ropa kosztuje ponad 100 dolarów za baryłkę, najwięcej od maja, a średnia cena diesla w USA pobiła rekord i przekroczyła sześć dolarów trzydzieści za galon. Być może Arabia Saudyjska zaoferuje dodatkowe ładunki ropy przez Oman. Przez cieśninę Ormuz przed wojną płynęła jedna piąta światowej ropy i gazu.

Trump zapewnia, że Iran chce porozumienia. Według portalu Axios prezydent ma spotkać się z przywódcami państw Zatoki przy okazji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Saudyjska koalicja walczy z Hutimi od dwa tysiące piętnastego roku; konflikt przygasł na lata, ale odżył tego lata, kiedy rebelianci ogłosili morską blokadę królestwa.

---

W Rosji ruszają trzydniowe wybory do Dumy — pierwsze od inwazji na Ukrainę. W telewizyjnym orędziu Putin przedstawił frekwencję jako barometr poparcia dla wojny i wezwał Rosjan do głosowania, przekonując, że oddany głos przybliża zwycięstwo. Wynik w szczelnie kontrolowanym systemie nie budzi wątpliwości — rządząca partia Jedna Rosja ma bez trudu utrzymać dominację.

Jest jednak głos przeciwny. Dwudziestoczteroletnia Polina Lermant, kandydatka liberalnej partii Jabłoko — jedynej zarejestrowanej siły w Rosji, która sprzeciwia się wojnie — rozdaje w Moskwie ulotki wzywające, żeby „głosować za pokojem". Jak pisze reuters - Lermant boi się represji: jej partyjni koledzy usłyszeli wyroki jedenastu i siedmiu lat więzienia, a większość kandydatów Jabłoka sąd wykluczył z wyborów. Według Centrum Lewady poparcie dla rozmów pokojowych przekracza w Rosji sześćdziesiąt procent.

Tymczasem w Waszyngtonie Izba Reprezentantów przegłosowała szeroki pakiet sankcji i ceł wymierzony w Rosję — imienia zmarłego senatora Lindseya Grahama — i skierowała go do podpisu prezydenta. Ustawa uderza w rosyjską energetykę, zbrojeniówkę i „flotę cieni" oraz pozwala nałożyć cła nawet do stu procent na Chiny i Indie kupujące rosyjską ropę. O jej przyjęcie zabiegał Zełenski. Realia wojny przypomniał środowy atak rosyjskich dronów na autobus i pociąg na południu Ukrainy. Zginęło pięć osób.

---